Das lat in Harst, un ęben graut de Dag
Bitte prüfe den Text zunächst selbst auf Auffälligkeiten und nutze erst dann die Funktionen!
Wähle rechts unter „Einstellungen“ aus, welcher Aspekt untersucht werden soll. Unter dem Text findest du eine Erklärung zu dem ausgewählten Aspekt. Nicht jede Anmerkung ist für die Analyse gehaltvoll.
Klaus Groth: Das lat in Harst, un ęben graut de Dag Titel entspricht 1. Vers(1859)
1
Das lat in Harst, un ęben graut de Dag,
2
Hans Hansens Hofstell liggt noch deep in Dak,
3
Un Smok un Nęwel op de ganze Marsch.
4
Dat Hus is still un dot dat ganze Feld,
5
Un nich en Lut to hörn vun Minsch noch Veh.
6
Un dochen geit al inne hoge Dörnsch,
7
De grot un kold un fast noch düster is,
8
En Schritt as mit den Parmtick anne Wanduhr
9
Vœrbi ant Finster jümmer op un dal.
10
He geit verdeept, un mummelt bi sik sülben,
11
En olen Mann, doch steil un breet vun Schullern,
12
Un mit en Schritt as schull de Borrn sik gęben.
13
Un steit he dann un wann ant Finster still
14
Un schütt de Ogen langs den grauen Weg,
15
De wit vœrbi treckt twischen blanke Gröben,
16
Un bald in Dunst un Nęwel sik verlüst,
17
So süht he ut de depen Folen rut,
18
De Mund so breet, dat grise Haar to Barg:
19
En Fremden muss he laten as en Isbar.
20
Doch kumt keen Minsch, so oft he steit un süht,
21
Den Fotstig rop na't Hus, keen Pęrd den Fahrweg,
22
Un Kener weer ok kam vun Ost un West,
23
Vun Wörn bet Tünn', de kenn Herr Vullmacht Hansen,
24
Sin breden Gang, sin Stock un Meerschum Pip.
25
Denn jeden Markt un jede Wahl un Volen
26
In ganzen Lann', un wenn't wat Wichtigs gev,
27
Wo Macht un Wort un wo dat Geld regeer,
28
Dar keem he noch toletz mit Pip un Stock,
29
– He jag in Karriol un harr en Swarten, –
30
De Runzeln isern un dat Haar to Barg,
31
Un dę den Utslag oder neem dat Wort.
32
Wa war ni spraken as de König keem
33
Un langs den Karkhof na de Wörner Kark gung,
34
De Vœgt un Deputeerten achteran,
35
All bloten Kopp un hittli un verbistert,
36
Un Kener wuss to spręken wenn he frog!
37
Swart vull vun Minschen weer de ganze Weg,
38
De Mür un Likensteen, sogar de Böm;
39
Do keem en Karriol an in Galopp
40
Bet anne Karkhofsport, de Swarte damp:
41
De Vullmacht sprung herut mit Pip un Stock.
42
He gev den Eersten Besten Tom un Tœgel
43
Un gung in breden Schritt de Trepp to höch.
44
Do leep dat langs den Karkhof: Vullmacht Hansen!
45
De Neegsten maken Platz un Alle seegen
46
Wa he dar langs gung, steil as langs den Markt,
47
Bet anne Karkendœr, un trock keen Mien.
48
Dar trę he rin un steek de Pip in Tasch,
49
Un as he wedder rut keem mit de König,
50
Do gung he bi em an in Hot un Stock
51
Un snack mit em torügg as mit sins Liken,
52
De Annern as de Deners achterhęr.
53
Hett he doch gar den König do to Gast hatt
54
Un em en Fröhstück gęben as en Graf,
55
Hier in de sülwe Stuv wo he nu wannert,
56
Un op de Grotendęl un in den Pesel;
57
Un in den Blomhof stunn en prächti Telt.
58
Gott wuss wo all de Glœs' un Schütteln hęrkeem,
59
De sülwern Lępeln un de golden Tassen,
60
Un all de Æwerfloth an Win un Backwark,
61
Mit richti fraren Is in hitten Summer!
62
Se sän, en Wagen weer na Hamborg węn
63
Un harr en Kœksche halt mitsams de Saken:
64
Dar lett man je vœr Geld den Döwel danzen.
65
Do gung he mit den König op de Wurth
66
Un wis' mit Fingern hin un hęr de Gegend,
67
As kunn he't al verschenken wat he seeg.
68
Un dochen steit de Kath noch œwern Weg
69
Un em vœr Ogen, mit de braken Dœr
70
Un bliern Finstern, wo he ruter seeg
71
Un rœwer lœhn as Jung, drög Brot in Hand:
72
Sin Vader weer en lütten Arbeitsmann.
73
Denn dach he, wenn he hungri weer un fror
74
Un sik en Lock puß dœr dat Is an't Finster
75
Un œwer hin den warmen Burhof seeg,
76
Wo Schösteen damp un Karn un Ammers klœtern:
77
He wuss mal op un war mal grot un stark,
78
– He föhl al do de Macht in Arms un Harten –
79
Denn wull he't dwingn, un schull dat holn un bręken:
80
De Hof war sin, un he wull Vullmacht warrn!
81
Nu is he't warn. Wosück? – Is nich to seggn:
82
Mit isern Willn, mit List un mit Gewalt,
83
He hett dat dwungn, süh man de Ogen an,
84
De Boss un Schullern, so ist gar keen Wunner.
85
De Hof is sin, un mehr as een derto,
86
Un wo he kumt, befęhlt he as Herr Vullmacht.
87
Wat achter liggt dat weet he sülbn alleen,
88
Un vœr em keem noch nix, dat muss sik bögen.
89
So mag he denken, as he geit un gruwelt
90
Un langs den Weg süht oder na de Klock.
91
De hett al mehrmals slan in drange Släg',
92
Das helli Dag, un noch is nix to sehn.
93
Do dukt der endli mank den Smok un Nęwel
94
Wat Lębndigs op, wat neeg un neeger kumt,
95
Noch kum to sehn, doch steit de Vullmacht still
96
Un mit en depen Athen seggt he: endli!
97
En Mann is dat, to Pęrd, en Mantel um,
98
De ritt, as weer de Dod em oppe Hacken,
99
Vœrœwer lœhnt, den depen Fahrweg lang,
100
Dat Slick un Slamm in grote Paltens fleegt.
101
He bögt int Dor un jagt den Hof herop,
102
As vun en Köhlfatt dampt dat vun dat Pęrd;
103
Dat hollt. En hogen Burschen swingt sik raf,
104
Wat lennlahm, un bedeckt mit Klei un Slick,
105
As harr he Lehm toręden bi en Tegler.
106
Dat Pęrd is hier to Hus un söcht den Stall,
107
De Rüter lüfft de Mütz un nimmt sin Mantel,
108
De Swęp in Hand, un as he geit un steit,
109
– Dat Argste trampt he węglangs vunne Föt, –
110
Kumt he in Dörnsch un op den schrubbten Fotborrn.
111
»na«, seggt de Vullmacht, »Reimer, kumst du endli?
112
Wa hett di't gan? De Ossen sünd berkofft?«
113
Verkofft, un gut! ik kreeg den Mäkler fat,
114
Dörti Ducaten stückwis' dœr de Bank,
115
Geld bi de Waar, in Speetsch, un Maandag Lęwern,
116
Dat Geld per Post, de Commissär hett Opdrag.
117
»de Wetenkopmann?«
118
Is en slauen Schurk!
119
Nich mal en Rüggkop, anners harr ik't wagt,
120
Ok mit en Schaden, un vœr baar dat wegslan.
121
He harr al schępt, de Weten leeg in England,
122
Nix harr he oppen Spiker, nich en Spil,
123
Un klagen kunn ik op min Vullmacht ni,
124
Ok geit't in Hamborg langsam bi de Maatschapp.
125
Do heff ik ręden, wat de Vossen kunn,
126
Um jo in Glückstadt rechter Tid to kam,
127
In Nęwel kunn de Telegraph ni teken.
128
»un dropst em noch?«
129
Weer ęben ünner Sęgel!
130
»den Döwel, seggt de Vullmacht, wat en Streich!«
131
He harr de letzte Rappsaat güstern ladt,
132
Denn glik clareert, noch en Matrosen hürt
133
Un rutbugseert, den Curs na Amsterdam.
134
Ik hast un föhl mal bi den Juden vœr,
135
De Ladung baar un op en Slump to sliten:
136
De trock de Schullern: Seep un Tallig sacken,
137
Dat Öl war sęker flau, wer döss wat wagen?
138
»dar sleit dat Wetter in!« seggt do de Vullmacht,
139
Un geit in groten Schręden op un dal.
140
»geld mutt der hęr! – Denn must du glik na Kiel!«
141
Seggt he un stoppt op eenmal in sin Gank
142
Un süht na Eer, un denn den Burschen an,
143
Denn na de Uhr: »Twee Stunn' kannst du di raun!
144
Itt eerst un drink, denn lat den Schimmel sateln,
145
Ik sülbn will noch na Glückstadt mit den Swarten.
146
Segg min Avkat in Kiel, Geld war der kam,
147
He
148
Nu lat di Kaffe bringn un legg di dal;
149
Klock nęgen büst du klar un kriggst Besched!«
150
He wennt den Rügg un wandert wedder los,
151
Un langsam geit de Anner ut de Dœr.
152
De Stuv is optreppt, un de Trepp is schürt,
153
Un ok de Vœrdęl as en Kœkendisch,
154
Bet op sin Spör, de al en Mäden opnimmt.
155
De sä em sacht un fründli guden Morgen:
156
Mamsell weer achter inne lüttje Stuv
157
Un Kaffe warm, he weer wul möd un hungri?
158
Un teken mit de Hand de Dęl hintlank.
159
Do gung he, wenn ok stif, mit raschen Schritt
160
Nan achtern, wo en Dœr sik apen dę;
161
Dar seeg en Kopp mit brune Flechden rut,
162
De warn de Backen roder as he keem,
163
De Ogen sän noch mehr as guden Morgen.
164
Is heemli Lev ni söter as dat Glück?
165
Un Lev un List is starker as Gewalt,
166
Se drępt un rovt en sęli Ogenblick,
167
Wa kort he is: he füllt dat Lęben ut.
168
Na Lengn un Luern kumt he as de Sünn,
169
Un Furcht un Angsten lös't he all in Freiden.
170
»wa hett di't gan? – Gottlof, so büst du dar!«
171
Un ruhi sett se sik un seht sik an.
172
Doch Reimer seggt: De Ol is as en Steen!
173
Weer't ni din Vader, heel ik dat ni ut.
174
Ik bün as gar, heff ręden Dag un Nacht,
175
Un mutt doch hüt noch wedder los na Kiel.
176
Und dochen is't umsunst, dat
177
Dat gift doch Dingn de nich to bögen sünd:
178
Wat will he mit en Eddelhof in Holsteen?
179
He's obsternatsch, de Ehrgiz makt em blind,
180
He söcht vœr di wul na en Grafensœn.
181
Mi slitt he op un stellt mi denn in Eck;
182
So lang se vœrholt brukt he Kopp un Knaken,
183
As weern se ganz mit Murk un Bręgen sin,
184
En Speculeermaschin, wo he op spęlt,
185
Un nich mal richti, blot ut leidi Stolt,
186
As wuss un weer ik nix, un seeg doch Allens,
187
Mutt Allens sehn, denn ahn mi kann he nix,
188
Vertrut mi Allns un schufft mi denn to Sit,
189
Noch jümmer as en arm Perzeptersjung:
190
Dat is to arg!
191
Un darbi steit he op,
192
Stött Tass un Brot to Sit un geit na Dœr.
193
Do kumt dat Mäden lisen op em to,
194
Se leggt ęrn weken Arm em anne Schuller,
195
So hoch se is, se langt man ęben an,
196
Un süht em inne Ogen rop so fram,
197
Un fat em mit de anner Hand un seggt:
198
Un bün sin Dochder! – süh! un mutt doch swigen
199
Un hœpen! denn du büst un blifst min Allens!
200
Un
201
So bög ik mi – węs' du nu doch ni störrsch,
202
Dat ik ni sitt as mank twee harre Steen!
203
Wat kann ik anners węn as jümmer din?
204
De Backen ward ęr bleek un blank de Ogen,
205
As se em sachen będt – man kennt den Ton,
206
De snack Een ehr as kranke Kind to Ruh;
207
Dar brennt ok noch keen Wunn', de de ni smödt.
208
He bögt sik as de Sünner vœr de Unschuld,
209
Doch as de Trost na alle Mög un Qual,
210
Un as en Schutz vœr alle Stolt un Sünn,
211
So treckt he ęr mit beide Arms ant Hart
212
Un küsst de Ogen un den framen Mund. –
213
Twee Stunn' so is dat lębndi oppe Hofstell.
214
Dar sünd al Wagens węn un Lüd to Fot,
215
En Kopmann to en Burstell inne Marsch,
216
Nich Hansen sin – doch dat is eenerlei,
217
Wat köpli is, is sin, em mœt se kam. –
218
Denn weern der Deputeerten vun en Burschop,
219
De Strit hebbt mit't Gericht, dar sitt he achter,
220
Gewalt un Unrecht hasst he op den Dod. –
221
De schüchtern Ole weer en lütten Schoster –
222
De Vullmacht hett wück Hüsen inne Heid,
223
Blot vœr en Nothfall, dat he Börger is –
224
De bę um Nasicht – dat heel hart vundag',
225
De Vullmacht harr keen Guden, meen de Ole. –
226
Doch dach de Amtsbad in sin roden Rock:
227
Ut uns Herr Vullmacht weer ni klok to warrn!
228
He löv, dat weern Decreten un nix Godes
229
Wat he em broch, de Secretair harr munkelt
230
Vun so vęl Dusend, vun Concurs un Pann':
231
Un jüs vun Morgens weer he blid as selten,
232
Un gev em noch en Drüttel vœr sin Mög!
233
Den steek he in, un dach noch bi sik sülben:
234
Dat's doch en Herr as weni anner sünd:
235
Dat wull he ok den Secretair noch bibringn!
236
Nu kamt der Ossen, de der dampt un brüllt,
237
En Driwer bi se mit en leddern Geldkatt.
238
De Vullmacht kumt herut un tellt se œwer,
239
Un winkt de Knechts, un langsam drivt se fort
240
In Slick un Lehm, swarfälli un bedächti.
241
Denn bringt de Knechts en Schimmel un en Swarten
242
Mit en Karjol, de Vullmacht smitt sik rin,
243
Un Reimer swingt sik op in nie Kledaje, –
244
Un vœrwarts geit dat langs den depen Weg. –
245
Dar steit dat Mäden inne hoge Dörnsch,
246
Se is alleen un süht de beiden na,
247
Dat Kinn in Hand, de Ogen deep un truri.
248
Nu twęlt de Weg, na't Süden dampt de Swarte,
249
Nan Osten na de Heid de Schimmel rop.
250
Vun Een nan Anner gat ęr düstern Ogen,
251
Vun Een tum Annern lengt un sęhnt ęr Hart.
252
O, dat de Węg se ut enanner föhrt!
253
Is dat dat Schicksal? Nęwel deckt de Feern,
254
Een um de Anner dukt se op un ünner, –
255
Un dot un eensam is dat wide Feld.
256
Ęr Ogen smart, ęr Seel is dump un swar.
257
Dat summt vun feern – vellicht de Wörner Klocken?
258
Dat's Warkeldag, se bringt wul Een to Rau.
259
Och, weer se't sülbn! Vellicht weer't so am besten! –
260
Un truri sackt se dal un weent sik satt.
(Haider, Thomas. A Large Annotated Reference Corpus of New High German Poetry. In: Proceedings of the 2024 Joint International Conference on Computational Linguistics, Language Resources and Evaluation (LREC-COLING 2024), S. 677–683, Torino, Italia. ELRA and ICCL. 2024. Ursprünglich aus: Deutsches Textarchiv, CC BY-SA 4.0.)
Dieser Text könnte aus folgender Literaturepoche stammen:
Einstellungen
Äußere Form
Sprachlich-inhaltliche Analyse
Interaktive Analyse von über 65.000 Gedichten und über 700 Dramen
Zugriff auf mehr als 400 Rezitationen und hilfreiche Epochenübersichten
Mit Aufdeckfunktion zum Selbstlernen von Stilmitteln, Kadenzen, Metrum u. v. m.
Text teilen & herunterladen
Voller Zugriff auf Textopus
Textopus-App
€ 4,99/Jahr
In-App-Kauf
Für Lehrkräfte
Kostenlos in ausgewählten Digitalen Unterrichtsassistenten der Deutsch-Lehrwerke des Ernst Klett Verlags
Klaus Groth
(1819–1899)
* 24.04.1819 in Heide, † 01.06.1899 in Kiel
männlich, geb. Groth
Niederdeutscher Lyriker und Schriftsteller
(Aus: Wikidata.org)
Textopus kann Fehler machen. Überprüfe die Informationen. Teils KI-gestützt. Siehe Hinweise zur möglichen Fehleranfälligkeit.