1. Dat Gewitter
Bitte prüfe den Text zunächst selbst auf Auffälligkeiten und nutze erst dann die Funktionen!
Wähle rechts unter „Einstellungen“ aus, welcher Aspekt untersucht werden soll. Unter dem Text findest du eine Erklärung zu dem ausgewählten Aspekt. Nicht jede Anmerkung ist für die Analyse gehaltvoll.
Klaus Groth: 1. Dat Gewitter (1859)
1
»gau to, Jung! stick de Fork hier in de Eer!
2
Man düchtig deep! süh so! – un dar de anner!
3
Un hier de Knüppel dœr de Tinn! – De Harken
4
– Das recht – man so schreeg œwer an den Törfklot!«
5
Grotvader wis' un arbei' mit de Hann',
6
As he dat seggt, un harr dat hild un ili;
7
Doch weern de Been so gau nich as de Mund,
8
Se weern al stump un stif, de Waden dünn,
9
De Kneden krumm un bęwri mit ęr Spangn.
10
He stunn un röhr de Schoh ni vunne Stell,
11
Un heel de Arms vuneen, as wenn he tolang,
12
Un seggt: »Ik will en Dutten Hau derop leggn!«
13
Doch keem de Jung em flink un rasch tovœr.
14
»süh so! Das recht. – Dat ward je'n gruli Wedder!«
15
Un darbi trock he an sin breden Hot
16
Un schov em inne Nack un krau den Griskopp
17
Un rich den olen krummen Rügg tohöch –
18
»du lewe Gott! dat ward je düstre Nacht!
19
Ik dach dat al; wa weer dat swul un brüddi,
20
Un wa de Flegen steken dœr de Strümp!
21
Jan Hinners schull dat För man lerri laten;
22
He kumt ni vunne Büt, so brickt dat los.
23
Bi Möldorp un int Westen ist noch hell –«
24
He dreih de Rump un röhr sik ni vun Placken –
25
»doch liggt dat oppe Geest je gnęterswart,
26
De Wulken hangt hendal bet oppe Höchden,
27
In Hastedt is de Thorn man kum to sehn.
28
Süh an, de Wulk! dat is en Buttelsteert!
29
Wo de hendal langt, bringt se ok nix Gudes.
30
Dar geit't al los! Süh, wa dat stufft un dreiht,
31
As wenn de Hadbarn inne Hęben swęvt!
32
Das luter Dack un Reth – du lewe Gott,
33
Dar is wul'n halwe Schün to stuben gan!
34
Un wa dat sus't! Aha! dat sünd al Hagel!
35
Wa se dar danzt! – Krup ünner – so man to! –
36
Ol Nawer Springer löppt ok al in Draf;
37
Wat makt he Been! süh an! he kann nich rœwer –
38
Dar kumt he rut – he hett en Stęwel vull –
39
Wi ward to old, dat geit ni mehr, Herr Nachbar,
40
Krup He man ünner, hier's noch Platz vœr Een.
41
Ik denk, dat Wedder jagt wul bald vœrœwer.
42
De Hageln sünd to hart vœr ole Knaken;
43
Se rasselt mi as Arfen oppen Hot!«
44
Un darbi fallt he vœrwarts oppe Hann'
45
Un krabbelt langsam rinner inne Hütt,
46
Un sett sik bi de Annern inne Reeg,
47
De Been vœrut un mit de Rügg ann Törfklot.
48
He fol de magern Fingern op de Kneen
49
Un keek, as wenn he będen dę, umhöch.
50
Wat weer't en old Gesicht! un blid un würdi,
51
Mit depe Folen un mit blaue Ogen.
52
De Jung, en Bengel vun en Halfstig Jahr,
53
Mit ębn son blaue Ogen as de Ole
54
Un fine blanke Hut, goldgęl verbrennt,
55
Seeg na em op – do leih en hellen Blitz
56
Un lüch de beiden bleekli int Gesicht.
57
Dat seeg mal egen ut! De Ol so ruhi,
58
De stumme deepe Eernst in alle Folen,
59
Un in dat blanke appelgęle Antlitz,
60
As mit en Stot, de flegen Kinnerangst –
61
Un dochen, keek man Beide recht int Og,
62
So kunn man sehn, dat weer desülwe Snitt,
63
Un as de Tiden noch de Ol ni rakt harrn,
64
De Schritt vœr Schritt en Fol un Runzel drückt
65
Un mit de sware Last de Knaken bögt,
66
Do weer dat ol Gesicht wul jüst datsülwe,
67
So glatt un blank, mit gęle Lucken rum:
68
Grotvader weer dat mit sin Kindeskind.
69
De Hageln danzen lusti vœr de Hütt
70
Un slogn de nakten Pocken, dat se hüppen,
71
Un spęlen inne Feern as witten Schum
72
Int gröne Gras un op de blanken Gröben.
73
Doch keek man dœr den Ręgen rop na't Holt,
74
So weer't as harr man'n Platen œwern Kopp,
75
As keek man dœr en Sęv ut fine Pęrhaar,
76
– Wat man wul deit, wenn Moder backen will
77
Un man dat Sichtüg gau vun Nawersch lehnt,
78
Denn ward dat Allens grau un stręki düster –
79
So weer dat ok, wenn man de Geest betrach.
80
Dar hung en Dunst derœwer as en Flor,
81
Un all de roden Melkköh warden grau,
82
De kuri tostunn' mit den Kopp na Eer
83
Un mit den krummen Puckel gegen Wind.
84
Wa sus' dat œwern Kopp int dröge Hau,
85
Un leep in striken Strom un grote Drapens
86
De Spilen lank un blubber anne Eer!
87
Sogar de Stimm war wunnerlich un düster,
88
As ut en Imkorf, wenn de Ole snack.
89
Dat weer binah, as leeg man inne Dei,
90
Un hör wa Moder sachten Wiwi sung,
91
Wat jümmer sachter, jümmer warmer war:
92
Man hör dat knapp, man föhl dat Hart al slapen,
93
Man dę' de Ogen drömi op un to.
94
Do swunk se hin un hęr, de Bœn bewęg sik,
95
Man seilen af – un Allens weer vœrbi.
96
Ol Nawer Springer nül ok ganz in Dutten
97
Un trock de Plinken slapri op un dal.
98
Doch keem der'n Slag, so hal he'n depen Athen
99
Un reet de Luken apen as en Schündœr
100
Un sä: Du großer Gott, dat is je gręsi!
101
Grotvader snack, as rę he mit sik sülm;
102
De Junge hör em half, un half dat Dunnern
103
In Angst; doch reep der'n Kukuk oppe Hütt,
104
So harr he ok wul Lust hendœr to gripen
105
Un gau de Lacherduv ant Been to faten.
106
»wa drœhnt dat langs de Höchden«, seggt de Ol,
107
»un murrt un knurrt vun Westen gegen an,
108
As wenn sik Haff un Hęben wat vertelln
109
Un wulln mal hörn, werkeen de deepste Baß harr.
110
Ik hol dat mit de Luft; de See is gruli.
111
Un wenn man oppen Dik bi Büsum steit
112
Un denn de Waggen all hemdsmauden kamt,
113
De een de anner wüthi oppe Hacken,
114
Un as en Slang, so wit de Ogen reckt,
115
Grisgrön de ganze lange Dik hentlank,
116
Mit eenmal gräßli an den Steenwall dunnert –
117
De een is noch ni weg, so kumt de anner,
118
In grote Paltens flüggt de witte Schum,
119
Un hoch derœwer fleit de Ręgenpipers,
120
De Mewen lacht, de Kiwitt schriggt un schellt:
121
Dat is en Larm, man kann ni hębn noch hörn,
122
De egen Stimm verdunst as ünnern Dęk.
123
Ik weet ni, wa se't utholt in de Hüs'
124
Dicht achtern Dik – de Schum flüggt anne Finstern.
125
Man kann sik doch an Allens wenn' un wöhnn! –
126
De ol Jan Schipper hett mi oft vertellt,
127
Man hör int Bett de Schępswach dœr de Schösteen,
128
As fahrn se dribens baben œwer hin.«
129
De Lüttje seet un dröm un hör em to,
130
Und seeg em an mit grote apen Ogen.
131
Dat weer em meist, as hör he sülm dat Haf,
132
Wenn Obbe mummel un de Ręgen palsch,
133
Un Nawer Springer jümmer deper snurk,
134
Bet wedder'n Blitz dat Dröm un Slapen stör,
135
De ganze Gegend witt un bleek belüch
136
Und denn verswunn – de Ogen weern as blind,
137
Dat Dunnern keem un Nawer Springer jap,
138
Un Obbe fung sin old Vertellen an.
139
»am leefsten bün ik buten un opt Feld;
140
Bi'n Wedder is mi't inne Stuv to eng.
141
De Lüd hebbt jümmer Angst, wenn se alleen sünd,
142
Un sünd se binn', so sünd se mall un krœti.
143
Ik bün ni bang, doch kann ik ok ni hebbn,
144
Wenn bi'n Gewitter lacht un schrachelt ward.
145
Mi dünkt, uns Herrgott hett dat Rik alleen,
146
Un wenn he snackt, so schulln wi Annern swigen.
147
He snackt je doch ni alle Dag' mit uns,
148
Un wenn he't don schull, wi verstat em nich:
149
So mutt he wul mitünner'n Machtwort spręken.
150
Dat is mi as de Orgel inne Kark.
151
Ik weet dat noch, wat harr ik banni Lust,
152
Un frog min Vader oft, bet he am Ende
153
Mi mal ann Sünndag na de hogen Stöhl broch.
154
Do seeg ik denn de graue Organist,
155
Wa he dar mit de Fingern pick un teek,
156
Un darmit drœhn dat, dat de Seel Een bęwer.
157
Wi kamt wul ok mal na de hogen Stöhl
158
Un seht de Organist, de dar nu spęlt.
159
Min Vader lee ni mal, wenn't leih un wedder,
160
Dat wi eenanner wisen, wo dat weer.
161
He sä: dats vęl to grot vœr Minschenfingern;
162
Wat reckst du mitten Arm? schall he em afslan?
163
Sogar wenn wi uns Abnds den Wagen wis'ten
164
Un wa he jede Nacht um Karkhof fohr,
165
So sä he: Lat dat na, nückt mitten Kopp:
166
De Hęben is to hoch vœr unse Arms.
167
Ik weet ni rech, de Minschen sünd nu anners.
168
De Furcht is weg un darvœr hebbt se Angst.
169
Wi gungn ni geern in düstern œwern Karkhof,
170
Doch bi'n Gewitter jümmer drist to Feld.
171
Uns Herrgott kann uns finn', wo wi ok sünd.
172
Se stat nich ünnern Bom, se meent, dat drippt se,
173
Un haut de Böm doch dal vœr lumpen Geld:
174
Denn denkt se nich, uns Herrgott kunn se drapen,
175
Un hett doch wassen laten, wat se umsmit.
176
De ganzen Hölter swinnt Een vœr de Ogen.
177
Ik kann't noch denken ut min jungen Jahrn,
178
Do weer de ganze Geest noch vull vun Eken.
179
Dat dare Lock, hier dweer hendœr na Schruben,
180
Is eerst vœr wücke Winters apen kam.
181
Wi segen do vunt Moor ut nix as Böm.
182
Ik weer dat anner Vœrjahr rein verbistert,
183
As ik dat nakte, kahle Dörp der sehn kunn.
184
In Hægen op min sęli Vaders Stęd
185
Dar reck de dichte Wold ann Appelhof.
186
Wi gungn man dœr de Kœk, de Sot vœrbi,
187
Ant Imschur bi de Stickerbein na't Backhus,
188
Dar hung en groten Ellhorn merrn derœwer,
189
Dar weer uns Spęlplatz vœr de swarte Dœr
190
Int gröne Gras, dar leep de Bęk vœrbi,
191
Un œwert Stęgelsch weer man glik int Holt.
192
Wat gev dat dar int Vœrjahr all to kiken
193
Mit all de Blöm un all de grönen Krüder,
194
De Ranken un dat Maas un Pockenstöhl!
195
Dat rük so grön, dat raschel in de Blœder,
196
Un wi vertelln uns allerlei Geschichten
197
Vun Giftblöm un de Slangenkönigin
198
Mit Minschenstimm un mit en golle Kron,
199
De lę se wul en Melkdiern oppen Platen,
200
Wenn se ęr gut weer: awer weer se dull,
201
So fat se sik den Swanz int Mul un rull sik
202
Un tründel as en Rad ęr achterna.
203
So maken wi uns sülm am Ende gruli
204
– Du lewe Gott, wat hebbt son Jungs vœr Knęp! –
205
Un meenn se keem, un heeln de Arms umhöch
206
Un petten denn hochbeenti dœr dat Slangkrut
207
Un segen nix as Sünndrang oder Snaken.«
208
»de Wulken ward al dünner,« seggt de Ol
209
Un kikt herut un lœhnt sik wit vœrœwer:
210
»bi Schruben schint de Sünn al oppe Heiloh,
211
Doch gift't bi Ollerah noch düchti Hagel,
212
Dar gat de witten Strahlen lik hendal,
213
Ok grünzt de Dunner dar noch jümmer fort. –
214
Dat swänzt sik op int Norn, dar ward dat stręki;
215
De Buttelsteert is wat na't Osten gan
216
Un hangt bi Hastedt as en Windelbom.
217
De Schippers seggt, de treckt sik hin na't Water,
218
He drift wul allnagrad de Eider rop.
219
Wa ward he witt! – Dar stiggt aln Lurk tohöch!
220
Ik löv, wi hebbt dat dullste Schur wul hatt.«
221
Un darmit kruppt he vœrwarts oppe Hann'
222
Un stickt den olen Griskopp, as he snackt,
223
Un na un na de Schullern ut de Hütt,
224
Un stęhnt un treckt de stiwen olen Been
225
Denn achterna un allnagrad tohöch,
226
Un kikt sik rum un steit in warmen Ręgen.
227
De Lurken singt em lusti œwern Kopp,
228
De Dunner murrt noch sachden in de Feern,
229
Ol Springer liggt un slöppt, de Nœs in Bossen,
230
De Jung is half in Drom un half int Waken,
231
As Nawer sagt un Obbe buten klœnt
232
Un as dat köhli in den Ingank treckt.
233
He wuss ni recht, weer he int Holt bi Hœgen
234
Un seeg de Bęk, de Grasplatz un de Dœr,
235
Un rük dat dar na Blöm un Pockenstöhl
236
Un Slangkrut? oder leeg he achtern Dik
237
Un weer int Bett un hör de Waggen palschen
238
Un œwern Kopp de Schępswach dœr den Schösteen,
239
Un seeg de Sęgeln inne graue Feern,
240
Un wit, wit weg dat Land mit alle Wunner: –
241
Denn vœr em stunn der, as en Bild in Rahm,
242
En Mann mit graue Haar, den Hot in Hand,
243
Un wücke Drapens lepen langs de Backen,
244
– He wuss nich, op he ween un wat dat weer, –
245
De seeg mit blaue Ogen rop na'n Himmel,
246
Un um em rum un gegn dat gröne Holt
247
In widen Bagen stunn der still un schön
248
In alle Farben, de man denken kann,
249
En Ehrenport vun een Höch na de anner.
250
De Ole teken mit den Hot herum
251
Un seggt: Kumm rut, min Jung, dat is vœrœwer!
252
Wi wüllt to Hus. Dats Firdag vœr vundag':
253
Uns Herrgott ruht; to morgen gift dat Arbeit.
(Haider, Thomas. A Large Annotated Reference Corpus of New High German Poetry. In: Proceedings of the 2024 Joint International Conference on Computational Linguistics, Language Resources and Evaluation (LREC-COLING 2024), S. 677–683, Torino, Italia. ELRA and ICCL. 2024. Ursprünglich aus: Deutsches Textarchiv, CC BY-SA 4.0.)
Dieser Text könnte aus folgender Literaturepoche stammen:
Einstellungen
Äußere Form
Sprachlich-inhaltliche Analyse
Interaktive Analyse von über 65.000 Gedichten und über 700 Dramen
Zugriff auf mehr als 400 Rezitationen und hilfreiche Epochenübersichten
Mit Aufdeckfunktion zum Selbstlernen von Stilmitteln, Kadenzen, Metrum u. v. m.
Text teilen & herunterladen
Voller Zugriff auf Textopus
Textopus-App
€ 4,99/Jahr
In-App-Kauf
Für Lehrkräfte
Kostenlos in ausgewählten Digitalen Unterrichtsassistenten der Deutsch-Lehrwerke des Ernst Klett Verlags
Klaus Groth
(1819–1899)
* 24.04.1819 in Heide, † 01.06.1899 in Kiel
männlich, geb. Groth
Niederdeutscher Lyriker und Schriftsteller
(Aus: Wikidata.org)
Textopus kann Fehler machen. Überprüfe die Informationen. Teils KI-gestützt. Siehe Hinweise zur möglichen Fehleranfälligkeit.