»garderut mutt Een vertelln, se weet je son nüdlige Stückschen!«
Bitte prüfe den Text zunächst selbst auf Auffälligkeiten und nutze erst dann die Funktionen!
Wähle rechts unter „Einstellungen“ aus, welcher Aspekt untersucht werden soll. Unter dem Text findest du eine Erklärung zu dem ausgewählten Aspekt. Nicht jede Anmerkung ist für die Analyse gehaltvoll.
Klaus Groth: »garderut mutt Een vertelln, se weet je son nüdlige Stückschen!« Titel entspricht 1. Vers(1859)
1
»garderut mutt Een vertelln, se weet je son nüdlige Stückschen!«
2
Seggt Anngreten un smustert un pult inne Lamp mit den Knüttwir,
3
Schult dat Gesich mit de Hand un kikt na de Eck achtern Kachlabnd.
4
»das ni umsunst, dat ik kam! Vunabnd is en Wedder dat dull is!
5
Harr Jehann Paul mi ni holn, bi de Farwer sin Eck weer ik wegweiht;
6
Awer ik weet ni wa't kumt, is de Kœk rein, mutt ik nan Klingbarg!«
7
Seggt se un glupt na de Bank, wo Paul sitt so stramm as en Halsbinn'.
8
Paul weer de Bruer sin Sœn, un Greten ęr Vader weer Węwer,
9
Un se węv em en Kęd, noch finer as Harstid en Spinnwipp,
10
Fein un mit dammasten Inslag, un spol em nu fast, dat en Lust weer;
11
Awer bi Garden an Barg dar knütt se de Fisseln tot Fangnett.
12
Dar weer dat Junkvolk ęr Börs', de Anwass lehr dar dat Smöken.
13
Sünndags keem Hans mitte Fleit, denn petten se ok wul en Danz af,
14
Un achter Pęrmark in Heid, so öben se hier sik de Leder.
15
Jüst as Anngreten noch snack, do scholl der ant Finster en Fottritt,
16
Denn knarr de Klink un de Dœr, un en Baßstimm tramp sik den Snee af,
17
Grappel nan Dreier, tręd in un stunn as en Bom vœr de Stubndœr.
18
»hartwi!« – »Gunabend Anngret! Gardrutjen, wat is dat en Sneejagd!
19
Dat di! de Döwel swingt Flass un smitt uns dat Schęv umme Ohren.
20
Sieh doch! Jan Paulohm dar ok? de Haspel is jümmer bi't Spinnrad!«
21
»hatti«, fallt Greet em int Wort, »ik będ ębn ol Garden umn Märken,
22
Awer se's stumm as en Stock, se hett wul vundag' nicht ęrn Guden.«
23
»märken?« lacht Hartwi, »man to! man recht en ol Stück ut de Muskist!
24
Weet se noch Garden? son Dünjen as dat vun de Diern, de sik dot ween,
25
Oder as dat, wo de Kęrl mit blödige Thran noch en Bref schrev!
26
Och, dats so röri to hörn, – vœr allen, wenn man daran wackelt,
27
Un wenn Anngreten dat Klun söcht un gau ünnerwęgens de Ogn wischt.
28
Och, son barmharti Geschicht – es söter as Sucker un Tittmelk!«
29
Darbi vertrock he den Mund un schür sik de Nœs mit sin Jackslipp.
30
Greten smeet snippsch mit den Kopp, un Paul mak en Flip as en Geestrun;
31
Awer Gertrude war dull un scholl op den węligen Unchrist:
32
Scham di wat, Hartwi, du Sleef! de Spott is de Böse sin Angel!
33
Mennig Een stichelt so lang, bet em sülsten de Natel int Hart stickt;
34
Fatst du em an, geit he deper, un treckst du em ruter, so blöttst du!
35
Lat di noch warschun in Tiden: de Æwermoth kumt vœrn Fallen.
36
Weer ni de Püttjer sin Hans? dat weer ok jümmer son Wissnut,
37
Rappmuli weer he un spöttsch un jümmer vull Witzen un Faxen:
38
Drill he de Dierns bi den Danz, so brü' he de Oln bi de Arbeit;
39
Lewer to Mark as to Kark, un sin Globen sin deftigen Knaken.
40
»hol di an Tun«, weer sin Wort, »de Himmel is doch nich to recken!«
41
Awer nu hollt dat sik wat! nu humpelt he lahm un an Krücken.
42
Doch du büst ni so slimm, di stękt man mitünner de Fettdun.
43
Fasslabnd – dat weer di son Streich – den Snider inn Kohlhof to smiten!
44
Harr he de Lęden verrenkt, so war he di knipen inn Zwickmœhl!
45
So sünd de Jungen, Gottleider! se weet nie vœr Węl, wat se opstellt,
46
Un ward wi stuklig un old, so sünd wi tofrędn, wenn wi Ruh hebbt, –
47
Seggt se, as weer se alleen un snack mit ęr egen Gedanken,
48
Mummel un schütt mit den Kopp un nül sik tosam in ęrn Lœhnstohl.
49
Ünner den Koppdok seegn 'n paar Spilen vun isgraue Haar rut,
50
All de Runzeln warn deper, as jüst dat Licht oppe Back schin
51
Un as dat knœkrige Kinn in de knœkrige Hand oppe Bost full.
52
Ganz verdeept in sik sülm so huck se in Dutten un gruwel,
53
Mummel un schüttel den Kopp un krau sik de Back mitten Finger.
54
Hartwi sett sik ann Disch, un Greten knütt as en Uhrwark,
55
Seeg sik ni op un ni um un hör ni, wat Hartwi ęr topust.
56
Garderut kenn' se opt Prick, de leten se ruhi betęmen,
57
Harr de ęr Schur œwerstan, so rich se sik op as en Wichel,
58
Bögt se sik, brickt se doch nich, un will se sik richen, so knarrt se.
59
»gœrn weet ni, wat se bedrivt, un jammert denn wenn dat to lat is!
60
Eerst stöt se't Glück mit de Föt, un sammelt de Stück denn mit Thranen.
61
Awer de Oln ward ni hört!« – un darbi glup se na Hartwi,
62
Wa he dar seet as en Eek un bi em Anngret as en Hofros',
63
Un ęr oln Ogen warn blank un de runzligen Backen warn glatter.
64
As ik noch junk weer, so klœn se, un allnagrad rich se sik höger,
65
Lepen wi jümmer bi'n Discher un spunn' unse Flass inne Warkstęd.
66
Dar harrn wi't Rik denn alleen, wenn de Oln in Dörnsch al to Bett weern.
67
Dats nu al menni Dag hęr, al lang vœr de Brand inne Burstrat.
68
Wo nu de Kaspelvagt wahnt, stunn do en prächtiges Burhus,
69
Orndlich en Pump inne Strat un en Blomhof vœrt Finster mit Stackelsch.
70
Witt as en Krid weern de Stipers un jede mit Grön oppen Tippel,
71
Un oppe Pump weer en Steern un baben an Gęwel en Inschrift,
72
Ok en Kastanje vœr Dœr mit en Bank rum, in Schatten to sitten.
73
Keemn wi int Fröjahr ut Feld, so seegn wi den Bom al vun Feerns,
74
Dicht besett vunne Blöm, un rund, as in Winter en Sneebarg.
75
Gungn wi denn dweer œwern Karkhof un keken bi'n Steen dœr de Porten,
76
Seegn wie so sęker as wat – as babn an de Karkwand de Sünnuhr –
77
Ünner den Bom oppe Bank ol Mumme alleen mit de Kalkpip.
78
He harr uns bannig in Schock, denn plücken wie Blöm in sin Grashof,
79
Darmit so stov he herut un smeet na uns Dierns mit de Nachmütz.
80
Ik weer noch Kind un weer schu, un hör ik em slurrn op sin Tüffeln,
81
Flog ik, as harr ik wat sehn. – Ik seeg em noch jümmer inn Kneebüx,
82
Sülwerne Spangn anne Sit un de Strümp as en Dischdęk so sauber.
83
He goll vœr rik as en Steen, un weer sęker en schęwigen Gizhals.
84
Lüttje Lüd trocken ęrn Hot bet na Eer, wenn he blot anne Mütz tück.
85
Bi em keem der keen Minsch, as dann un wann de Persepter.
86
Oft snack he lud bi sik sülm un krau mit de Kalkpip int Nackhaar,
87
Schov sik de Mütz int Gesich un rev sik de Steern mit de Fingern:
88
Ole Lüd plegden to seggn, he rev sik sin Fru int Gewęten.
89
De weer vœr Jahren al storben, man meen, vœr Kummer un Hartleed,
90
Awer de Armen un Swachen de drogn ęr noch lang int Gedenken.
91
Se weer en finere Fru, as sunst sik nan Dörpen herutfinnt,
92
Hochdütsch kunn se un all, un lidsam weer se un weekli,
93
Rein so bleek as en Lik un swartli vun Haar un vun Ogen.
94
Mellersche plegg mi to seggn: se weer as en Mutter Maria.
95
Wat ęr Familie weer, dat kregen wi nümmer to węten;
96
Mumme weer fröher op Scholen un broch ęr mit sik ut Dütschland.
97
Æwerflot harr se genog, doch kümmerli gut vun ęr Lęben:
98
Welk se doch hin as en Lilg int fette Land sünder Ręgen.
99
Een lütt Diern leet see na, de weer ęr as ut't Gesich snędn:
100
Jüs so düster vun Haar un smętsch un rank as en Pappel,
101
Un vun Backen so fin as en Blatt ut en Knuppen vunn Maandros'.
102
Mumme nöm ęr Johanna, un wi sän wul Hannchen ut Frankrik.
103
O! wa weer dat en Diern! wa kunn se lęsen un będen!
104
Un wat harr se en Stimm! un wa stunn' ęr de Knoern tum Danzen!
105
Awer se harr ok wat kost an all dat Papier un de Böker,
106
Un bi Persepter alleen – ik löv, he nöm dat Privatstunn.
107
Noch na de Confermatschon, dat weer uns min Dag noch ni vœrkam',
108
Gung se des Abends na Schol un drog langs dat Dörp mit ęr Böker.
109
Schrad gegn de Schol wahn de Discher; de Warkstęd gung na de Strat rut.
110
Seten wi dar denn in Schummern, so keken wi rœwer dœrt Finster;
111
Denn seet se iwrig un les' un de Psepter lę ęr de Schrift ut,
112
Wis' mitte Finger int Bok un gruwel un teken Figuren,
113
Fech mit de Arms, stunn op un tippel ęr nös oppe Backen.
114
Keek se denn op na de Ol, so weer se doch jüst as en Engel,
115
Un de Persepter so blid, as harr he en Narrn in ęr fręten.
116
Spęln dę se weni as Kind: dat kunn ol Mumme ni liden,
117
Utgan – dar gev he nich um, un sin Hus – dar weer uns dat gruli.
118
As wi nu opbędn harrn – Johanna weer wücke Jahr jünger –
119
Kreegn wi ęr kum mehr to sehn, as nößen des Abnds bi'n Persepter
120
Un oppe Strat dann un wann, wenn se hingung oder to Hus leep.
121
Vœrjahrs – dat twete darna – se harr Winters vœrhęr inne Kark będn,
122
Seetn wi ok Schummern to spinn' – dat weer jüst so luri int Wedder,
123
Summer un Winter de scheedn sik, an Hęben hung swar en Gewitter –
124
Dats mi noch jüst as vundag' – un all de Finstern weern apen –
125
Wi sungn: »Willkommen o sęlger«, dat weer do vœr korten eerst opbrocht, –
126
Sieh! dar keek Een int Finster, un jede reep: Hannchen ut Frankrik!
127
Alle weern still as en Mus un dat Singn keem op eenmal int Stocken,
128
Awer se będ uns mit Eens: wi muchen dat Leed doch to Enn' bringn.
129
»hannemus! kumm doch mal rin!« reep do de Möller sin Trinken,
130
»süh, dat Gewitter kumt op, denn hollt de Persepter keen Lehrstunn;
131
Hier sünd wi hartli vergnögt, denn wüllt wi dat Leed ok to Enn' singn.«
132
Darmit so leep se hinut un trock ęr an Arm inne Warkstęd.
133
»na! denn man los!« sä se denn, un sett sik in Eck oppe Snibank;
134
Un as wi Anneren sungn, do hör se un wisch sik de Ogen.
135
»wats dat en köstliches Leed!« so frei se sik, as wi dat ut harrn.
136
»awer nu mutt ik do Stunn, dat Wedder kumt doch ni ton Utbruch,
137
Un de Persepter ward bös, wenn son grote Scholjung noch schulnleep.«
138
Darmit wünsch se Gunnacht un trippel schreeg œwer de Strat weg,
139
Sä ok, wenn't wedder so pass, so keem se en Abend mal wedder.
140
Mank uns jungn Lüd, de der keem, weer ok de Möller sin Vetter,
141
'n Bengel, as weer he di dreiht un smuck, as ut Kokendeeg wültert.
142
Börtig weer he ut Möldorp un gung dar Jahren op Scholen,
143
Awer sin Moder weer storbn, un nu wull he lehrn op en Thierarzt.
144
Bi sin Vetter de Möller dar seeg he na't Plögen un Seiden,
145
Un bi de Mękelnborgsch Smid dar öv he sik in op dat Smęden.
146
Na un na war he bekannt un keem ok mitünner bi'n Discher –
147
Niederträchti un nett, un lehr uns de nüdligsten Leder.
148
Jümmer gung he inn Rock mit en goldroth Band umme Mütz rum,
149
Eersttid ok mit en Snurrbart, doch harr he den widerhen afnahm'.
150
Trinaken much em wul liden, un erumlütt sä se: min Vetter;
151
Un wi Æwrigen meen', dat war mit de Tid wul en Brutpaar:
152
Trina weer drall un adrett, ęr Vader weer Möller un Krogweerth;
153
Gev he em Geld to studeern, so gev he em sęker sin Dochder. –
154
Keemn se, so keemn se tosam, un gungn se, so gungn se mitander,
155
»trinaken« achter un vœr, mitünner ok »lüttje Cousine«.
156
Abends darop as wi spunn', wer wedder keem, weer unse Hannchen,
157
Seet inne Eck oppe Bank un hör na uns Pappeln un Lachen,
158
Plœter ok sülbn mal Eens mit, un dęd, as wenn se dermank hör –
159
Hermann un Trinaken ok, un Trinaken bi ęr to ficheln.
160
Bald keem keen Schummern int Land, dat Paar keem tosam achtern Dik um,
161
Hanne gung linglangs de Strat – un dropen sik jüst bi den Discher.
162
Och wat weern dat vœr Abends! wa weern wi fröhli un glückli!
163
Alle noch junk un vergnögt, un kennen keen Grillen un Sorgen!
164
Jümmer snacken un lachen, as wenn der keen Tall un keen Enn' weer. –
165
Hannchen harr allerlei lęs't un sprok mit Hermann ut Böker,
166
Un se vertelln sik de Räuber, dat weer en gruliges Schuspel;
167
Hannchen harr dat man lęs't un Hermann harr't sehn opt Theater:
168
Wa dar een Broder den Broder bedröwt, bet de Een inne Krieg geit,
169
Un wat sin Brut to Hus weent, un de Anner mit Listen ęr vœrsnackt,
170
Wa he sik schändli verstellt, un sin lifligen Vader inn Thorn smitt,
171
Dat he lebenni verhungert, un wa nu de Anner to Hus kumt,
172
As Räuwerhauptmann, un wa he em finn' deit, un ruttreckt – sin Ole,
173
Un de Bedreger sik dot stickt un darop lebenni na Höll fahrt:
174
O! dat weer gruli to hörn, Een kropen de Gręsen den Rügg lank ...
175
Wat ik man seggn wull – mitünner so sungn de Beiden en Stückschen,
176
Hannchen so fin as en Swölk, un Hermann en Stimm, dat de Stuv klung;
177
Alltosam hörn wi denn to, un wunnern sik, wa dat doch mœglich.
178
Gegen de Aarn hinut muss Trina en Tidlang to Hus blibn.
179
Denn ęr Vader weer Möller un de Tid gewöhnli na Heide
180
Oder na Möldorp to Mark, un Mittwęks na Marsch op den Handel,
181
Ok weer der sunst wat to don, un Een harr genog anne Weerthschop.
182
Hermann stell sik doch in, un wi Annern all as gewöhnli.
183
Hannchen ęr Mod weer dat al, to Hus mit de Beidn achtern Dik um,
184
Un as Trina nu fęhl, spazeerten de Twee der settander,
185
Hannchen an Hermann sin Arm, un snacken – as junge Lüd Bruk is.
186
Mal ins do gungn se ok weg – dat weer oppen Sünndag vœrt Jahrmarkt –
187
Och, ik weet't noch so gut! wi snacken des Abends vunt Danzen,
188
Wa wi na'n Möller hin wulln, un wanehr un wasück un wadenni,
189
Un wi sticheln op Hermann, ob de uns den Block ok wul afneem,
190
Durn ok all œwer Hanne, dat se des Abnds ni ut Hus kunn.
191
Peter Wilhelm un ik – de später min sęlige Mann weer –
192
Seten noch ruhi to snacken – de Twee gungn jümmer wat fröher,
193
Dat ol Mumme sik inbild', sin Dochder keem vun Persepter –
194
Seten noch ruhi to klœnen – mit eenmal flog di de Dœr op,
195
Störtt dar Een rin na de Stuv un lingelank hin oppen Fotborrn,
196
Leeg dar un wülter sik rum un schreeg un harr sik vertwifelt.
197
Wilhelm reep: »Hermann, wa is di! wat feilt di, wat hett di bedrapen?
198
Kumm inne Höch un sta op un segg uns, wat is der vern Unglück?
199
Is der Een dot oder krank? Is Trinaken Möllersche dot blębn?«
200
Darmit brok dat herut: »Johanna!« un »Hanne! min Hanne!«
201
Ween he ni lud as en Kind, un weer doch en Kęrl as en Eekbom,
202
Snucker un kunn sik ni faten un wander herum inne Warkstęd.
203
Wilhelm weer gänzli entzückt – doch ik harr al lang de Gedanken,
204
Dach un dich in min Sinn: wenn dat man en glückliches Enn' nimmt!
205
Och! nu harrn wi de Noth! un dat Unglück tręd œwern Drüssel!
206
Allnagrad keem em de Sprak, un he sä uns de ganze Geschichte:
207
Hannchen un he weern sik gut, un harrn sik dat lang apenbaert;
208
Trinaken wuss der nix af, de harr he geschick achtert Licht föhrt;
209
Geld muss sin Vetter em gębn, sunst kunn he op Scholen keen Land sehn,
210
Harr he wat lehrt un weer Thierarzt, so dacht he em tru to betalen;
211
Awer sin Dochder to nęhm', dat weer em vun Harten ni mœglich.
212
Mumme? dat weer ni to denken, as wenn he en Mann weer, de Brot harr. –
213
Ęben weern se nu beid achtern Dik gan un harrn dat bespraken,
214
Gungn bet na Mœl anne Brügg, wo dicht ant Stęgelsch de Bank steit,
215
Setten sik dal in Gedanken un bu'n sik en glückliche Tokunft,
216
Gänzli vergęten un sęli, un Een mit de Arm um de Anner:
217
Mutt dar ni jüst de Böse de Trina na'n Waterbęk rutföhrn,
218
Oder en Fikenvertellersch, de Annerlüd Niigkeit todriggt –
219
Sęker kunn he't nich seggn, doch hör he in Drom as en Ammer,
220
Denn stunn in Maanschin en Schatten, un vœr em – sin Vetter, de Möller:
221
Hest du mi, kannst du mi! sieh! un lacht as de Döwel bi'n Schandpahl,
222
Fangt an to schantern un schelln un »Kumm mi man nie œwern Drüssel!«
223
Ruhi hört he em an, as en Sünner dat Heider Constoren;
224
Doch as he Hannchen beschimpt, ęr breet vœrt Stęgelsch in Weg tritt,
225
As he ęr »Minsch« nömt un »So Een« un Trina ęr Kopp umme Eck schult,
226
Stiggt em de Gall inne Bost un löppt em de Lus lank de Lęwer,
227
Kriggt den Möller to faten un smitt em koppheister inn Mœlnbęk.
228
Hanne schriggt op un darvun, un he löppt in Rasen nan Discher.
229
Nu weer gude Rath dür! de Möller kunn jüst ni verdrinken,
230
Awer de Unglückskinner un all dat Jammern un Hartleed!
231
Mumme war je katholsch, denn de Möller war je nich swigen!
232
Un wi dachten an Hanne ęr unglücksęlige Moder;
233
War ęr dat ęben so gan, so leeg se wul bald oppen Karkhof.
234
Awer de grötste Noth de weer mit den rasenden Hermann!
235
Kum mit Vertellen to Enn', so smeet he sik œwer de Snibank,
236
Denn sprung he op un leep rum un sä, he wull glik na ol Mumme,
237
Warrn kunn nu doch nix ut em, so wull he denn Bös un Gewalt don.
238
Wilhelm tüsch em un będ em, un ik weck de Discher sin Vader –
239
De harr en anslägschen Kopp, harr reis't, weer old un vernünfti –
240
Sä em gau de Geschich un vertell em dat, as he sik antrock,
241
Będ em vun Himmel to Eer, he schull doch sin Best don, wat mœgli.
242
Gutharti hör he mi an, doch schüttel he oft mit den Graukopp,
243
Gung denn herin na de Warkstęd un söch ok Hermann to trösten.
244
»nich to hasti, min Sœn, wull weet, wa Allens sik dreihn kann!«
245
Sä he un fat em de Hand un tippel em sach oppe Backen.
246
Eerstan weer he ok still, doch full he bald wedder int Rasen,
247
Slog sik un fluch op sik sülbn un harr sik, as wull he sik umbringn.
248
Endli keem he to Ruh, un wi menen, nu kunn dat noch gut warrn,
249
Dachten gar nich daran, wa vęl dar sunsten noch tohör.
250
Bleek as en Lik seet he dar un trock sik de Mütz inne Ogen,
251
Stunn denn op un gung rut, wi leten em ruhi betęmen,
252
Dachten, he war sik besinn' un seten gedülli to töben.
253
As wi so lurn un lurn, de Tid wahr länger un länger,
254
Hermann keem ni torügg, wi wussen nich, wa dat wul togung,
255
Schicken wi Wilhelm herut, dat he na seeg, wo he doch afblev.
256
Wilhelm ruter, un seeg, un söch, un nöm em, un reep em –
257
Gung noch den Hof langs un pral – de ni antworten dę, dat weer Hermann.
258
Weg weer he, weg as verweiht, Gott wuss, wo he stabn oder flagn weer.
259
Annern Dags fragden wi rum un söchden in Söd un in Dik na,
260
Dachten noch jümmer, he keem, verfeern uns, wenn Abends de Dœr gung,
261
Sproken vun nix as vun em – de ni wedderkam' dę, dat weer Hermann.
262
Eerst weern wi All as verlaten, de Discherwarkstęd as utstorbn.
263
Allnagrad keem wi wul wedder, doch wull dat min Dag' ni mehr flaschen.
264
Nößen vertell uns en Slachter, de fette Ossen heropbroch,
265
He harr in Hamborg Een sehn vun Buart jüst as de Thierarzt –
266
So weer he nömt vun de Lüd, – he weer em bi'n Eck ut Gesich kam'.
267
Hannchen weer ok as verswun'n, un keem mit keen Fot œwern Drüssel.
268
Wi harrn en Schrecken un Angst, ol Mumme much ęr wat to neeg don.
269
Krüschan de Farwer, de Ol, de nu so krumm un so stif is,
270
Weer do en hennigen Jung un flink oppe Veen as en Vagel,
271
De muss denn öfter to Węg' un rin in Kastanje to luern.
272
Denn vœr de Wahnstuv weern Luken un dicht bi de Pump leeg de Kędnhund.
273
Nix weer dœrt Lichtlock to sehn, as Mumme sin Mütz un de Kalkpip,
274
Jümmer in Eck op sin Stohl, un Allens so still as en Beenhus.
275
Mumme sin Knechen un Dierns harrn ęr Stuv rut na'n achtern bi'n Pesel,
276
De kunn uns ok nix vertelln, un Een arm Diern muss wul swigen,
277
Dat weer en Stukel un dof, witlöfti vun Mumme sin Fründschop,
278
Keem ok int Jahr ni to Strat, un eet ęr barmhartige Gnadbrot.
279
As ik ęr doch enmal drop bi'n Kopmann, wo Mumme Taback hal,
280
Wink ik ęr to mitte Hann' un schreeg inne Ohren: Johanna!!
281
Och! wat mak se'n Gesich un keek, as wenn se verblixt weer,
282
Neem denn de Eck vunne Schört un wisch sik de Ogen un sä denn:
283
»weent jümmer los, jümmer los« – un mit dem so streek se ut Hus rut.
284
So vergung wul en Jahr, min Wilhelm un ik geben Hochtid,
285
Grotvader Discher blev dot un de Möller trock rœwer na't Holsten,
286
Allens war anners un still, un bi Mumme dar grön de Kastanje.
287
Ik un min Mann weern tofręden un jümmer den Dag lank bi't Arbeidn,
288
Sproken ok selten vun Hanne: dat weer uns, as wenn se begravt weer.
289
Do mal en Morgen, noch fröh, ik stunn bi de Tassen to waschen,
290
Kumt dar de junge Barbeer, de sik hier in Winter eerst sett harr,
291
Kumt un lœhnt sik ant Schapp, min Mann weer ok vun sin Kunden,
292
Hett sik un deit sik so wichtig, as wenn he den Fręden inn Sack harr,
293
Seggt: »Nu weet ik wat Nies: ol Mumme sin Dochder schall'n Mann hemm.«
294
Slog mi dat doch oppet Hart, as de Dunner bi helligen Sünnschin!
295
Full mi de Tass ut de Hand un entwei, un ik frag em: Wokeen denn?
296
Rath enmal, seggt he, un grint, un na Nœlen un Dweren un Quälen
297
Keem denn doch endli de Kater tum Sack rut: de Vullmacht sin Steefsœn!
298
Dat weer keen boshaften Minschen, doch mi weer't en Bengel tum Bręken,
299
Drœni un tauli un tœsi un rech as en vulle Verstandskist:
300
Gras hör he wassen un Geld kunn he rüken un Allens besiweln;
301
Nœswater nöm' wi em jümmer un ok wul Herr Vullmacht sin Handlamm.
302
De un Hannchen? – dat weer mi, as kreeg de Prinzessin den Kohharr,
303
As uns wul Märkens vertellt – wo de Kohharr sik awer verwandelt.
304
Disse seet fast in sin Hut, de war sik gewiss ni mehr pöppen,
305
Weer al so drög inne Wickeln, as anner Lüd hoch inne Föffdig.
306
Awer de Bengel harr Geld un Utsicht ton wichtige Arfschop;
307
Mumme beręken sin Zinsweerth un keek na't Gesich oppe Speetschen.
308
Doch ik much dichen un denken, un dat dat ni mœgli un mœgli:
309
Enige Węken derop, do stunn' se tosamen vœrn Altar. –
310
Bręken vull weer de Kark; se stegen op Stöhl un op Banken,
311
Kopp an Kopp bet na't Chor, un Persepter de spęl oppe Orgel.
312
Hanne kunn ik ni sehn vœr all de Minschen un Kinner;
313
Awer as se torügg keem un langs den Stig na de Dœr gung,
314
Sän de Kinner: Wa witt! un wücke sän: Mutter Maria!
315
Och! dat drop mi de Seel, un ik slog de Ogen na baben,
316
Süh! un seeg den Persepter, de œwert Geländer herafkeek;
317
Och! wa schov he sin Kapp, de ol Mann, un wa bitterli ween he!
318
Un as se alle herut weern, do spęl he noch lisen: »Was Gott thut.«
319
Jahren verlepen un kemen, dat weer inne grulige Kriegstid,
320
Nix as vun Krieg un vun Krieg, un von Bonpart un all de he dot slog,
321
Eerst ut de Feern un Avisen, un bald darop neger un neger.
322
Denn keem de schreckliche Winter vun Veertein un mit em de Russen,
323
Nößen de Dütschen un Spanjer, Franzosen un all wat en Nam' harr.
324
Nargens en blibende Stęd, un dat Volk as wenn't jümmerlos umtrock.
325
Denn keem de Brand inne Burstrat, de't halwe Dörp inne Asche lę;
326
Mumme sin Hus brenn ok af, mitsamt de grote Kastanje.
327
Mumme weer al begrabn bi den Steen, wo ik sunst dœr de Port keek,
328
Un unse Vullmach sin Steeffœn de kreeg to vęl bi dat Redden.
329
Kümmerli sük he der hin un leeg ok bald oppen Karkhof.
330
Gott heff em sęli darna! op Eern harr he weni Vergnögen!
331
Mumme bruk em as Knecht un stött mit em rum as en Tüffel,
332
Hannchen much em ni liden un dacht wul noch jümmer an Hermann,
333
Kinner harrn se ok nich, de sunst doch de Harten tosamholt;
334
Un bi all sin Vernunft un all sin Knausern un Schrapen,
335
As de wirrige Tid keem, verlor he sin Kopp un sin Rikdag'.
336
Mumme harr nie so vęl, as wi tovœrn uns wul inbilln,
337
Arfschop un Allens blev ut, de Lasten stegen un stegen,
338
Rüggwarts gung dat un rüggwarts, bet Föhr un Fähr oppen Sand seet:
339
Hannchen harr kum noch to lęben, as endli de Burstell verköfft war.
340
Harstid darop ins en Dag do heet dat, nu keemn der Soldaten,
341
'n heel Regiment un so vęl, as wi noch min Lębend ni sehn harrn.
342
Ik stunn jüst vœr de Dœr, dat weer en mulleri Wedder,
343
Gegen Martini un so, de Kreiden spazeern oppe Straten.
344
As ik so stunn un dat hör un jüst nix wichtigs to don harr,
345
Neem ik min Knüttüg in Hand un gung hinop na den Karkhof.
346
Dar weer do wit hin en Utsich, as Mumme sin Hus noch in Dutt leeg,
347
Wit langs de Landstrat hentlank bet baben na't Holt anne Heidbarg.
348
Richti! dar weern se to sehn, vun Norwold bet dal na de Depen,
349
Jüst as en Kęd sünner Enn', de de Schipper ut Water heruttreckt.
350
All, as de vœrsten verswunn' vœr de sottigen Muern un Balken,
351
Keemn wedder nie ut Holt, de ęben de Ogen noch recken.
352
As ik so keek inne Feern, ob noch nich de letzten to sehn weern,
353
Trampeln al Pęr oppe Brügg, wo de Bęk achter Mumme sin Hof leep,
354
Un in den Ogenblick drop so keem' ok de Eersten tum Vœrschin
355
Twischen de Prester un Mumm', wo de enge Strat na de Weg föhrt,
356
Hoch to Pęr un bestaben, mit rode Röck un mit Säweln,
357
Reden heran na de Mur un heeln mi to Föten ann Karkhof.
358
Een dervun smeet sik vunt Pęrd un gev en Annern sin Tœgel,
359
Steeg denn herop na de Port, as wull he sik ok mal herumsehn,
360
Lik op mi to, denn ik stunn op de Steen dicht achter de Müer.
361
He weer en Kęrl as en Esch, mit rode Backen un Snurrbart.
362
Langsam tręd he herin un seeg sik um un herummer,
363
Westen un Süden un Norn, un harr sik, as weer he verbistert,
364
Söch wat un kunn dat ni finn', un wuss doch, wo he't verlarn harr.
365
Endli seeg he op mi un de Likensteen, wo ik hendalkeek –
366
Mumme sin Fru leeg derünner un sleep ęr sęlige Dodsslap,
367
Un ęr Nam stunn derop, doch leeg der nu Steengrus un Schutt rum
368
Węgen den gruligen Brand un all dat Fahren un Smiten –
369
Tręd heran mi un lęs' mit dütligen Worden: »Johanna ...«
370
»mumme ...« dat keem der ni rut, so fulln em de Arms na de Kneden,
371
Sunk em de Kopp op de Bost un he mummel: »So ruhe denn sęlig!«
372
Denn keek he op na'n Hęben un stunn mi jüst pall vœr de Ogen.
373
Herr du mein Gott noch mal to! – un weer he ęben lebenni
374
Ünner min lębndigen Föt ünnern kolen Likensteen rutkam:
375
As ik de Ogen anseeg, so blau, un de brünlige Snurrbart –
376
Hermann, de Thierarzt, he weer dat!
377
Ik full em to Föten int Steengrus,
378
Grappel dat Sand vun de Schrift un wis' em: »geborene Weinberg.«
379
»garderut«, reep he un kenn mi, »och Garderut, segg mi doch, lęvt se?«
380
Awer wat kunn ik wul seggn, ik ole barmhartige Sünner?
381
»stunn ik doch sülbn un snucker un wisch mi de Ogn mitten Platen,
382
Fat em ann Arm, as weer'k stumm un trock em in Bistern vun Karkhof,
383
Lik œwern Damm dœrn Grasweg, denn achterum dœr bi de Bäcker,
384
Dal na de niebuten Hüs', wo Johanna den Summer to Hür wahn,
385
Reet em de Stratendœr op un de Stubendœr, een mit enander,
386
Un noch en Ogenblick drop, do heeln se sik beid inne Armen.« –
387
Garden sack wedder tohop un bęwer un sä man noch lisen:
388
»bald war de Fręden ok slaten un Allens keem wedder int Ole;
389
Hermann weer Regimentsthierarzt, un hal sin Hanne ut Frankrik,
390
Fohr mit ęr weg inne Kutsch un lęv mit ęr glückli in Preißen.«
391
Garderut sweeg un seet still, de Wächter tut ęben to Nęgen.
392
Greten harr Thran inne Ogen un wümpel ęr Knüttüg tohopen.
393
Hartwi stunn op un wull gan, weer still un deep in Gedanken,
394
Awer Jan Paul oppe Bank seet stramm un snurk as en Stallkoh.
395
Greten sä: Lat em slapen, du kannst mi je ok wul to Hus bringn?
396
Darbi keek se em an, as dęd se em Afbęd vœrn Unrech.
397
Hartwi weer still as en Lamm, sä lisen: Gunnacht Mümme Garden! –
398
Tręd herut innen Snee un heel Anngreten sin Hand hin.
399
Doch bi de Farwer sin Eck dar drück he ęr fast annen Bossen,
400
Seggt: Anngret, wullt mi gut węn, so büst du min Anne ut Frankrik.
(Haider, Thomas. A Large Annotated Reference Corpus of New High German Poetry. In: Proceedings of the 2024 Joint International Conference on Computational Linguistics, Language Resources and Evaluation (LREC-COLING 2024), S. 677–683, Torino, Italia. ELRA and ICCL. 2024. Ursprünglich aus: Deutsches Textarchiv, CC BY-SA 4.0.)
Dieser Text könnte aus folgender Literaturepoche stammen:
Einstellungen
Äußere Form
Sprachlich-inhaltliche Analyse
Interaktive Analyse von über 65.000 Gedichten und über 700 Dramen
Zugriff auf mehr als 400 Rezitationen und hilfreiche Epochenübersichten
Mit Aufdeckfunktion zum Selbstlernen von Stilmitteln, Kadenzen, Metrum u. v. m.
Text teilen & herunterladen
Voller Zugriff auf Textopus
Textopus-App
€ 4,99/Jahr
In-App-Kauf
Für Lehrkräfte
Kostenlos in ausgewählten Digitalen Unterrichtsassistenten der Deutsch-Lehrwerke des Ernst Klett Verlags
Klaus Groth
(1819–1899)
* 24.04.1819 in Heide, † 01.06.1899 in Kiel
männlich, geb. Groth
Niederdeutscher Lyriker und Schriftsteller
(Aus: Wikidata.org)
Textopus kann Fehler machen. Überprüfe die Informationen. Teils KI-gestützt. Siehe Hinweise zur möglichen Fehleranfälligkeit.