Fierabend
Bitte prüfe den Text zunächst selbst auf Auffälligkeiten und nutze erst dann die Funktionen!
Wähle rechts unter „Einstellungen“ aus, welcher Aspekt untersucht werden soll. Unter dem Text findest du eine Erklärung zu dem ausgewählten Aspekt. Nicht jede Anmerkung ist für die Analyse gehaltvoll.
John Brinckman: Fierabend (1842)
1
De Dak de dampt dor ünnen uppe Wisch,
2
grad as sonn heet un vull Grüttschöttel deit,
3
de uppen Disch de Lüdkœksch drägen ded
4
to Nachtkost för de Knechts un Dirns un all,
5
wat süs een Recht noch anne Lüdstuw hett.
6
De Sünn geiht nu to Rüst kort achter'n Wold,
7
hängt hell un blank dor, as'n güllen Appel
8
an sonn Kinnjesbom deit, wenn Klingklas kümmt,
9
ut düster Kamer in de hellicht Dönsk
10
de Gören röppt to'n blanken Dannenbom
11
mit Fibel, Klapperknarr un Honnigkoken,
12
Kuckuck, Nœtknacker, Popp un Hampeljochen.
13
Sonn Fierabend is sonn Ort Kinnjes,
14
för wen em recht nimmt; un wenn all die Stirn
15
dor baben rutkam' een bi een un blänkern,
16
denn is dat grad so as sonn Dannenbom
17
mit Gold un Sülwer, Waßstock, güllen Appels
18
un Päpernœt ok, denn de Rauh smeckt söt
19
nah jede Lust un Arbeit, un de Slap –
20
sonn wissen Slap, de nicks vun Dröm afweet,
21
in den keen Moord een'n ritt un keen Vergahn,
22
dat di toglik in't Hart un in din'n Kopp stött –
23
de is nah'n sweren Dag de schönste Gaw.
24
Dat ward all schummern ünnen in de Grund;
25
de hellgrön Dreesch lett sick heel brun all an,
26
un vun de Rägel nah dat Dörp hen liggt
27
de Fotstig dwas dor œwer weg, grad as
28
sonn lang gäl Faden vun utrappelt Wull.
29
De Käuh sünd afmelkt all all un ligg' still
30
dor in de Rägel nu un achterkäun;
31
man de oll swartbunt Bull steiht noch un schüert
32
sick an de Rickpost, wu de Bröms' em stäken,
33
un brümmt, as wir em süs noch wat nich mit,
34
as würr upstäds em väl to knapp dat Foder
35
för sœb'n un sœbentig Höwt angelsch Veh,
36
as wir dat in sonn echt oll holsteensch Koppel
37
doch soans gor un gor to väl mal bäter. –
38
De Dirns de gahn hier dicht all vör dat Dörp
39
den Fotstig dal mit ehr vull Melkendracht;
40
de blanken Emmers un witt Schörten schin'n
41
hell mank de kröppten Widen dörch, un hür!
42
Nu hür eens, wu dat lustig snackt un snatert!
43
De dor so lacht sick, is de dick Karlin,
44
de dor sonn Prat hett, de is Preesters Wendelk,
45
de hett an'n Kopp sonn grot Mul, wenn de spreckt,
46
denn hürt 'ne oll dow Fru up'n Vittel Wägs dat.
47
Dat is, as tröck sick nu dat Dörp vuneen,
48
as ob de Timmers all nu grötter würrn.
49
De Schatten krüppt nu, dick un lang un swart,
50
dwas œwer'n Damm hen, wu de Katens stahn;
51
man baben is de Lucht so rein un klor.
52
Süh! dor lücht't all'n Stirn un blitzt, as Licht
53
to Nachttit blänkert dörch 'ne Lukenritz.
54
De Sünn de is nu furt. Een hellicht Strip
55
liggt œwer'n Wold noch, grad as gleuend Isen,
56
dat vör den Hamer uppen Amboß kümmt –
57
dor uppen Turn de Hahn schint noch dorvun.
58
Still steiht Hans Adebor dor up sin Nest;
59
sin een Been tröck he up, sin'n Kopp hett he
60
deep achterœwer leggt, sin'n Snabel höllt
61
he nah de Wind, as hadd he för de Nacht
62
sick prat all makt. De Lünken dor in'n Bom
63
de krœkeln sick un zaustern sick nich mihr
64
üm'n besten Platz dor baben ünner't Lof,
65
mak' sonn Randal nich mihr, as weck Lüd don,
66
wenn s' nah ehr Recht schrin un grot Ünrecht heww'.
67
De heww' sick nu verdragen un sünd still
68
un heww' ehr Köpp all ünner ehr lütt Flünken.
69
Un dat is got, denn süs kem sacht de Katt,
70
de in de apen Stalldör sitt un spinnt,
71
woll as Landrüder odder Amtsverwalter
72
noch mit ehr scharp un duwwelt Kniptang mank se
73
un halt ehr Bruchgeld af sick un ehr Spottel. –
74
All dat wat Vagel heet, dat söcht sin Rauh,
75
man dörch de Drift hen schütt de Flädermus
76
so flink, as wull de Swœlk se nah dat don,
77
as wenn se sülst sonn Ort vun Nachtswœlk wir.
78
Se hett dat Reich nu baben noch för sick,
79
denn dat's noch nich de Ul ehr eegen Tit,
80
dat wohrt noch'n bäten, ihr de ruter kümmt
81
ut ehr Rüstlock dor baben ünner'n Turn
82
bi'n Klockenstohl, wu de grot Bädklock hängt.
83
Dörpin rid' nu de Hœckers poorwis all;
84
de Pir ehr Isen klœtern uppen Damm,
85
un hen un wedder funkt dat vun de Höw ehr,
86
wu uppen scharpen Steen dat Isen anslög.
87
So langsam kam se ran un Schritt för Schritt,
88
een hürt dat glik ehr an, wu möd se sünd,
89
wu nödig ehr nu deit ehr Stall un Rüm,
90
Heu in ehr Röp un Hawer in ehr Krüww
91
un för ehr schunnen Knaken Rauh un Streu.
92
Vörhœker ritt vörup, fläut't vör sick hen
93
un denkt, wenn wi üns morrn man orig rögen
94
un de Inspekter noch twee Hakens tostellt,
95
denn helpt sick orig dat vör morrn Nacht noch;
96
denn is de Dreesch bet an de Wold sacht wennt;
97
wenn de oll Lehm man nich so stif dor wir! –
98
Dat is 'ne Schinnerie för Minsch un Veh.
99
Sin Been de bummeln lang dal an sin'n Voß,
100
un de oll Voß de höllt sin'n Kopp vördal,
101
as ob he sick besinnen künn un ded,
102
as hadd he bäter Dag' vor dissen sehn,
103
de schönen Dag' noch vun den Junker her,
104
wu Trens' un Stang em noch de Junker red,
105
wu't œwer Rick un Graben vörwartsch güng
106
dwas œwer'n Dreesch mit Prinz un oll Dian'
107
un mit Kunteß, de dree flink Windhunn', noch,
108
bet de oll Has' sin letzte Pust hergew,
109
as se dat drüdd Mal vör dat Holt em rœmelt
110
un Prinz tosprüng, tobet un up em nehm.
111
Oll Prinz de drög'n sülwern Halsband dunn,
112
dat hadd dat gnedig Frölen üm em bunnen –
113
an de hadd Prinz sick ümmer leidig andan –
114
un dor ded he so stur un vörnähm mit,
115
grad so as de dull Junker mit sin Wapen.
116
Man Prinzen güng dat nahst noch gor to slicht;
117
keen Hund is näg'n Johr dull, de nich eens anlöppt.
118
Hensläken wir he nah den Bur'n sin Hörd
119
un hadd dor sößteihn Schap toschann'n bäten.
120
Dat wir dat irst Mal nich, wat sonn Ort Stückschen
121
up eegen Hand vör Däu un Dag' he utricht't.
122
Dunn kern streng Order vun den ollen Herrn,
123
de läw dunn noch, un de, de ded'n Insehn –
124
dat hadd to glupsch doch stött em an sin'n Büdel.
125
Dunn künn nich Junker em, nich Frölen redden,
126
dunn kreg de Jäger Prinzen an'n Strick
127
un bünn em af sin blank oll sülwern Halsband
128
un nehm em mit sick nah dat Margellock
129
un schöt ahn eenzigst Gnad em vör den Brägen.
130
Je ja, de Voß besinnt sick dor noch up,
131
de weet dat all noch, as ob't gistern wir.
132
Dat's lang all her, dat's gor to lang all her,
133
dor's nu all sacht 'n halw Stieg Johr up hengahn,
134
dat wir'n för em, den Voß, ok bäter Tiden.
135
Dunn kreg he up de Schau to Güstrow noch
136
as beste Halfblotritslag de irst Premi;
137
dunn güll de Voß sin hunnert Pistolett,
138
un weck säd'n, he wir mihr wirt ünner Bröder;
139
dunn seg Boddien sick dor em noch up an
140
un hadd up't Hoor em köfft för Friedrich Franzen.
141
In'n Ritstall hadd sin Rüm he dunn för sick,
142
sin eegen isern Röp un steenern Krüww;
143
sin Hawer de was schier un swer, de Halter
144
vun blank witt Ledder un 'ne wawen Staatsdäk
145
hadd he, de reckt em œwer Kopp un Uhren;
146
dat dick leg Enn kem œwerst achterher.
147
De Junker de hadd em dat Spatt anräden
148
bi'n achtteihnfötschen Graben, den he nehm,
149
nich eenmal nehm, nee, sößmal achter'nanner,
150
as he sick vör de Leutnants wull wat wisen,
151
teihn Duwwelluidur güll noch de Wedd.
152
Dunn slögen s' em in Lehm den kranken Hof
153
un reben em un stellten em in Water;
154
nahst kem mit gleundig Bolten de Pirdokter
155
un brennt dat Spatt, man œwerst dat hülp all nich.
156
Dunn tröcken ut den Ritstall se den Voß
157
un deden in dat tweetbest Spann em rinner.
158
Vör Hak un Äg, Meßwag un uppe Reis'
159
geiht nu bi sträken Mat Johr in Johr ut dat,
160
un wenn dat Wäder wesselt, lahmt de Voß.
161
De Voß de kennt den Junker noch recht got;
162
de is nu gnedig Herr. Dor sitt he jo
163
in'n Rullstohl un in Däken vör sin Dör.
164
Hür! wu he schellt un schimpt un dunnerwädert
165
un flucht, bet in den bittern Dod verdreetlich –
166
un Gott's Wurt kann doch man alleen em helpen.
167
De Kopp is hoch all ute Hoor em wussen,
168
so pollsur un pofistig süht he ut,
169
grad as sonn spakig un rotolmig Dann',
170
an de de Miren rup un rünner krupen.
171
De Junker hett ok Gall un Spatt un Schibel,
172
un wenn he geiht, stütt't he sick up sin'n Krückstock
173
un smitt linksid un rechtsid sin oll Been,
174
as de Urhingst deit mit'n Hahnentritt.
175
He hett sin Leed alleen sick all anrögt;
176
keen graw oll heeden Schört was vör em säker,
177
dags was he Oß un – na, wu Gott hett straft,
178
wen wull dor grot wat seggn noch un richten!
(Haider, Thomas. A Large Annotated Reference Corpus of New High German Poetry. In: Proceedings of the 2024 Joint International Conference on Computational Linguistics, Language Resources and Evaluation (LREC-COLING 2024), S. 677–683, Torino, Italia. ELRA and ICCL. 2024. Ursprünglich aus: Deutsches Textarchiv, CC BY-SA 4.0.)
Dieser Text könnte aus folgender Literaturepoche stammen:
Einstellungen
Äußere Form
Sprachlich-inhaltliche Analyse
Interaktive Analyse von über 65.000 Gedichten und über 700 Dramen
Zugriff auf mehr als 400 Rezitationen und hilfreiche Epochenübersichten
Mit Aufdeckfunktion zum Selbstlernen von Stilmitteln, Kadenzen, Metrum u. v. m.
Text teilen & herunterladen
Voller Zugriff auf Textopus
Textopus-App
€ 4,99/Jahr
In-App-Kauf
Für Lehrkräfte
Kostenlos in ausgewählten Digitalen Unterrichtsassistenten der Deutsch-Lehrwerke des Ernst Klett Verlags
Textopus kann Fehler machen. Überprüfe die Informationen. Teils KI-gestützt. Siehe Hinweise zur möglichen Fehleranfälligkeit.